وقتی از تولید فولاد حرف می‌زنیم، معمولاً سنگ‌آهن و کوره به ذهن می‌آید. اما میان این دو، ماده‌ای هست که بدون آن، کوره بلند کار نمی‌کند: کک.
کک چیست؟
کک از زغال‌سنگ به دست می‌آید. زغال‌سنگ در کوره‌های مخصوص، در دمای بالا و بدون حضور هوا پخته می‌شود. در این فرایند، مواد فرّار زغال خارج می‌شوند و آنچه باقی می‌ماند، ماده‌ای سخت، متخلخل و سرشار از کربن است.
چرا خود زغال‌سنگ کافی نیست؟
زغال‌سنگ معمولی در کوره بلند خرد می‌شود و راه عبور گاز را می‌بندد. کک اما سخت و متخلخل است؛ هم وزن مواد بالای خود را تحمل می‌کند و هم اجازه می‌دهد گازهای داغ از میان آن عبور کنند. این ویژگی کک را برای کوره بلند مناسب می‌کند.
کک در کوره چه می‌کند؟
کک در کوره بلند دو کار هم‌زمان انجام می‌دهد:
- سوخت است: با سوختن، دمای بسیار بالای لازم برای ذوب را فراهم می‌کند.
- احیاکننده است: کربن کک با اکسیژن موجود در سنگ‌آهن ترکیب می‌شود و آهن را از سنگ جدا می‌کند.
حاصل این فرایند، آهن خام است که بعداً به فولاد تبدیل می‌شود.
کاربردهای دیگر کک
کک در تولید فروآلیاژها، از جمله فروسیلیس، هم به کار می‌رود. در ریخته‌گری چدن نیز از کک برای ذوب استفاده می‌شود.
کیفیت کک را چه چیزی تعیین می‌کند؟
میزان کربن، خاکستر، گوگرد و رطوبت، مشخص می‌کند کک چقدر خوب کار می‌کند. خاکستر و گوگرد بالا، هم کیفیت فولاد را پایین می‌آورد و هم مصرف کک را بالا می‌برد. به همین دلیل، خریدار کک پیش از هر چیز برگه آنالیز را می‌خواند.
جمع‌بندی
کک یکی از مواد پایه فولادسازی است و صادرات آن، در کنار فروسیلیس، بخشی از فعالیت زیما در بازارهای جهانی است.
